ArchiveSeptember 2020

Y Normal Newydd?

Y
Normal Newydd? Gwasanaeth awyr agored yn Eglwys S Mihangel, Llanfihangel Din Sylwi (Bro Seiriol, Ynys Môn). Cynhaliwyd y gwasanaeth tu allan adeilad yr eglwys oherwydd bod mwy o bobl am fynychu nag y gallant ffitio y tu mewn i’r adeilad o dan gyfyngiadau Cofid-19 presennol.

This text is available in English here

Mae llawer yn ceisio dod i ddeall y goblygiadau i’r wlad yn sgil pandemig Covid-19. Mae rhai lleisiau’n dadlau dros ddychwelyd at y ffyrdd traddodiadol sy’n gyfarwydd inni’i gyd. Mae eraill yn gofyn inni ystyried mai dyma’r cyfle i ailwampio bywyd a chymdeithas yn gyfangwbl: mae’r hen ddulliau wedi torri a does dim trwsio arnyn nhw. Yr hyn sydd ei angen, medden nhw, ydy dim byd llai na mynegiant newydd o fywyd, gan gyflwyno blaenoriaethau a ffocws newydd i gymdeithas.

Mae llawer o’r drafodaeth wedi ei chynnal dan deitl ‘y normal newydd’ ac wedi llithro’n gyfleus i ryw rigol o dderbyn priodoldeb yr ymadrodd yn dawel, ddi-gwestiwn fel sylfaen i fynegiant cywir ac addas o’r sefyllfa. Ond ydy hyn yn wir? Yn y papur hwn, dwi am edrych ar yr ymadrodd hwn mewn perthynas â’r eglwys yn bennaf ond hefyd, holi p’un ai a all greu pwysleisiadau sy’n berthnasol i gymdeithas yn ehangach.

Newydd?

Mae’r gair ‘newydd’ yn un hyblyg tu hwnt. Mae’n gyffredinol iawn, heb gyfeiriad penodol. Yn y cyd-destun hwn, mae ‘newydd’ fel arfer yn golygu ‘gwahanol’. Wrth siarad, fe fyddwn ni’n sgwrsio am yr hyn ‘a fydd’ rhyw ddydd, rhyw bryd, rhyw fodd, fel tase hynny am fod yn ddigon gwahanol i’r hyn a ‘fu’, fel y gallwn ni gyfeirio ato fel ‘newydd’. Pan ystyrir ‘newydd’ fel datblygiad economaidd yn bennaf, fe fydd yn wynebu beirniadaeth gyfiawn ei fod yn hyrwyddo modd o ddeall cyfalafiaeth sy’n talu fawr o sylw i’r amgylchedd. Mae’r cynnydd a’r twf sy’n cael ei wthio a’i hyrwyddo’n ddiddiwedd yn gallu bod yn dreisgar ac arwain at ecsbloetio, gan gynnig ffordd i’r pwerus ddod yn fwy pwerus.  Yn wir, digon posib y gellid dadlau’n gyfiawn dros lai o’r ‘newydd’ ac ailosod rhywfaint o’r ‘hen’, os oes doethineb i’w gael yno. Tra bydd rhai’n gweld hyn fel enghraifft arall o sefydliad yn cymryd cipolwg cyson yn ôl ar ryw gyfnod euraidd honedig yn y gorffennol, mae hefyd yn gofyn inni ystyried pob cam a datblygiad yn ofalus yn wrthrychol cyn bod penderfyniadau’n cael eu gwneud. Er nad ydy cyfeirio at hanes ailagor y pydewau yn Genesis 26:18 o bosib yn sail ddigonol i’w ddyfynnu ar gyfer pob newid arfaethedig, ond mae’n awgrym o’r ffordd mae mynd i’r afael â diffygion trwy ryw fodd gwahanol i ddatblygu yn enw cynnydd yn unig. Mae’r stori hynafol hon, gyda’r islais o dyndra gwrthwynebus a styfnigrwydd disymud yn codi cwestiynau am y ffordd rydyn ni’n enwi ein dadleuon ac a oes, mewn gwirionedd, unrhyw ateb llwyr yn bosib i’r rhain cyn inni ddychwelyd at yr hyn a ddaeth â bywyd a bendith inni yn y lle cyntaf.      

Mae’r lleisiau sy’n dadlau fod Covid-19 yn caniatáu ailadeiladu economaidd sy’n benodol ‘wyrdd’ yn ymddangos fel tasen nhw’n colli tir i’r rhai sy’n dadlau fod y trafferthion a’r heriau economaidd mor fawr fel bod yr heriau amgylcheddol yn gorfod ildio blaenoriaeth i’r angen am adferiad economaidd. Mae grym y ddadl hon yn ddilys, pwerus a thaer yn y trafodaethau yn ymwneud â chytundebau masnach newydd yn dilyn ein hymadawiad â’r Undeb Ewropeaidd. Mae’n mynd i’r afael â mater presennol cyllid a chyflogaeth cenedlaethol a gwasanaethau angenrheidiol. I’r Eglwys, sy’n wynebu materion ynglŷn â phwy fydd yn dychwelyd i addoli’n gyhoeddus o ran niferoedd, breuder nifer o’n gwirfoddolwyr ac ariannu’r weinidogaeth bresennol, mae’r elfennau sy’n eu’n gyrru, er yn wahanol eu natur, yn ddim llai real.

Mae’r wireb ganlynol yn un y gellir dysgu oddi wrthi: gyda phob her daw cyfle. Yr hyn sydd gan yr Eglwys ddigonedd ohono, wrth gwrs, ydy eiddo a mannau agored, yn bennaf adeiladau eglwys a mynwentydd. O ran mannau agored, mae rhai ohonyn nhw’n cael gofal tyner eglwys neu grŵp cymunedol lleol, ond mai eraill yn aml yn cael eu hesgeuluso. Mae’r mudiad ail-wylltio tir (a dad-ddofi bywyd yr eglwys yn ddiweddar), hyd yn oed os na chawson nhw groeso llwyr, wedi bod yn fodd i atgoffa cymdeithas fod amrywiaeth, nid yn unig yn drefniant da gyda natur, ond yn gyfle i ymgysylltu gyda’r rhai hynny sydd heb fod yn cyfranogi ym mywyd eglwys na chymuned. Fe all y cyfle i arbrofi’n briodol gyda mynwentydd eglwys, gyda bwriadau ail-wylltio a’r amgylchedd mewn golwg, brofi i fod yn un o’r mentrau mwyaf cyffrous y gallen ni, fel eglwys, ei ddarparu. Mae enghreifftiau lu lle mae arbrofi wedi digwydd gyda hyn ac wedi cael croeso. Mae’n annhebygol o fod yn ddrud, fe fyddai’n gwahodd rhanddeiliaid i gyfranogi, yn fodel da o stiwardio ac yn dangos ffydd ar waith.  

Ar lefel fugeiliol yn unig, mae’n bosib bod y ffordd rydyn ni’n gofalu am ein mynwentydd yn dweud rhywbeth, nid yn unig am ein gofal dros y byw, dros berthnasau, ond hefyd yr hyn a gredwn am yr atgyfodiad.    

Os oes gan yr uchod unrhyw werth mewn perthynas â mynwentydd, gellid dweud yr un peth am adeiladau eglwysi. Y gwahoddiad bellach ydy symud o weld y llefydd hyn fel mannau cyfarfod i’r ffyddloniaid at wagle neu ofod i ailddychmygu traddodiad, ailfeddwl ac adfer hanes a doethineb. Hyn oll er lles a budd i’r gymuned gyfan ac nid cymuned y ffydd yn unig. Wrth inni ystyried fod y rhan fwyaf o’n heglwysi’n aros ynghau yn ystod yr wythnos, mae’r her i bob cymuned eglwys yn sylweddol.

Mae’r potensial sydd gan ein hadeiladau i fod yn fannau i adrodd ein stori o’r newydd, canolfannau gyda gwagleoedd mewnol (heb orfod tramgwyddo rheolau na rheoliadau) a all ddisgrifio a hwyluso ffydd newydd a gweinidogaeth newydd, yn gofyn am well dychymyg a dewrder nag a welwyd dros yr 50 mlynedd ddiwethaf, ond mae’n gwbl bosib os ydy’r arweinyddiaeth yn eofn ac yn fodlon mentro a cheisio ailddiffinio’r hyn a ddeellir ydy gweinidogaeth.  

Bydd llawer yn gweld datblygiad o’r fath yn gyfeiliornus a mynnu diwedd i’r holl ddiwygio hyn. Does wybod yn union pwy fydd yno i dalu’r deyrnged olaf ac wylo ar lan bedd yr ‘ymadawedig beth’. Ond un peth sy’n sicr, fe ddylen ni, fel disgyblion Cristnogol, sicrhau nad ydyn ni’n ffarwelio â’r union beth sy’n dod â bywyd ac egni i fyd sydd mewn taer angen newyddion da.

Os oes gwersi i’w dysgu gan yr eglwys ac y gwelir ailwampio bywyd ac egni, mae hyn yr un mor wir hefyd i gymdeithas ar y cyfan. Mae’n annhebygol o ymddangos mewn unrhyw faniffesto gwleidyddol nac arwain at ennill etholiad, ond fase chi’n cytuno fod ailgydio mewn ymdeimlad o gymdogaeth yn un o ganlyniadau cadarnhaol, er mor annisgwyl, y pandemig? Yr enghreifftiau o gymunedau’n cydweithio er lles eraill, yn enwedig y bregus a’r rhai dan anfantais? Nid ‘newydd’ ydy’r rhain – maen nhw cyn hyned ag amser dyn ar y ddaear ac yn rhai sydd angen eu hailfeithrin a’u hadnewyddu o genhedlaeth i genhedlaeth.

Normal?

Ond mae yna ‘hen’ arall i’w ailddarganfod yma ac mae’n canoli ar y diddordeb sydd o’r newydd mewn pererindota. Mae arloeswyr diwinyddiaeth y pererin wedi ein hatgoffa fod y daith cyn bwysiced â’r cyrraedd a bod bywyd, yn ei hanfod, yn fwy byrhoedlog, newidiol a datblygol na’r drefn sefydlog sy’n deillio o arferion a phatrwm bywyd cyson. Mae’r awgrym na chawn ni fyth eto, efallai, fwynhau unrhyw beth a ystyrir yn ‘normal’ am fod yn fygythiad gwirioneddol i rai ond fe all fod yn wir fod newidiadau a symudiadau ysbeidiol a sydyn yn amddifadu cymdeithas, ac felly’r eglwys, o’r realaeth hon am byth. Ni ellir pwysleisio digon tystiolaeth yr eglwys yn y ddeinameg hon, gan y bydd yn canu cloch gyda chymdeithas sydd, heb unrhyw naratif crefyddol, yn deall eto fod bywyd yn wirioneddol ansicr a chyfnewidiol. Ond hanfod neges Cristnogaeth erioed ydy nad ydyn ni’n gorfod teithio wrth ein hunain. Mae’r gwahoddiad yma rŵan, fel y bu trwy amser, i gerdded gyda Duw trwy holl dymhorau bywyd. Mae hyn yn cynnig angorfa ar y daith neu’n fwy priodol, cyfeillach ac efallai rhywfaint o gyfeiriad.

Bydd gofyn i’r eglwys ailddarganfod ei thystiolaeth i’r ddeinameg hon hefyd. Os ydy adeiladau’n cael eu cynnig fel mannau i ddarganfod ac arbrofi, mae’n bosib hefyd y bydd angen i fywyd mewnol yr eglwys gael ei fynegi fwyfwy y tu allan i’r adeiladau hyn, mewn grwpiau llai, gyda phwyslais newydd ar y rhyngwyneb rhwng cymdeithas sydd, ar y cyfan, yn ddifater ynghylch yr eglwys o ran gwerthoedd ac ysbrydolrwydd. Oddi allan i strwythur ei meini sefydlog, efallai y gwnaiff yr eglwys ei hun ddysgu ailddarganfod anian cyneddfau’r pererin a holl ystyr ei bodolaeth, sef i fynd a rhannu’r newyddion da mewn gair a gweithred. Mae ein profiad o’r pandemig hwn wedi rhoi rhyw gipolwg inni o’r hyn sy’n bosib a bod gan yr eglwys y modd a’r gallu i chwim a hyblyg i ymateb i newid. Er nad ystyriaethau economaidd fydd yn gyrru’r camau hyn yn bennaf, mae’n rhaid cyfaddef fod costau gwresogi a goleuo adeiladau am gyfnodau gweddol fyr yn sylweddol.

Casgliadau

Yn y papur hwn, dwi wedi ceisio archwilio rhai o’r ddeinameg sydd efallai’n bodoli ar hyn o bryd. Dwi wedi canolbwyntio ar yr ymadrodd ‘y normal newydd’ ac wedi ceisio dangos ei ddiffygion mewn modd o drïo deall ein sefyllfa bresennol. Dwi wedi awgrymu fod yr argyfwng a amlygwyd ac a ddigwyddodd fel canlyniad i Covid-19 yn gofyn inni ail-werthuso rhai o’r rhinweddau y mae rhai, efallai, yn eu hystyried yn ‘hen ffasiwn’ ond y gellid eu cymhwyso’n ehangach yng nghyd-destun bywyd eglwys. Mae’r ffocws ar eglwys fel lle y gellid archwilio’r pethau hyn orau yn arwydd o hyder yn y Duw sy’n gwneud popeth yn newydd ac eglwys sydd wastad ar ei gorau pan fo hi’n ddewr ac yn gwrando ar yr Un sy’n dweud, ‘Dilyn fi’.+Andrew Bangor

A New Normal?

A
New Normal? An outdoor service at St Michael’s, Llanfihangel Din Sylwi (Bro Seiriol, Anglesey). The service was held outside the church building because more people wanted to attend than can fit inside the building under the present Covid-19 restrictions.

Mae’r fersiwn Gymraeg ar gael yma

Many are seeking to understand the consequences for the country in the light of the Covid-19 pandemic. There are voices arguing for a return to the tried and tested ways which have a familiarity about them. Others argue for a radical re-orientation of life for every part of society: the old cisterns are broken and cannot be repaired. What is now needed, it is argued, is nothing less than a fresh expression of life itself engaging society with new priorities and new focus.

Much of the discourse has taken place beneath the title the ‘new normal’ and has settled into a quiet acceptance of the appropriateness of the phrase as a proper and adequate articulation with which to work. Is it? In this paper I want to explore this phrase in relation to the church primarily but also inquire whether it could generate emphases which have wider relevance for society. 

New?

The word ‘new’ is deeply malleable. It lacks specificity. In this context, ‘new’ usually means ‘different’. We speak about what ‘will be’ one day, sometime, somehow as though it will be sufficiently different from what ‘was’, to mark it as ‘new’. When ‘new’ is understood primarily as an economic development it will rightly face criticism that it perpetuates a way of understanding capitalism that has little regard for the environment. The never ending drive for progress and growth can be exploitative and violent, offering the powerful a way of becoming more powerful. In fact, there might be good arguments for less of the ‘new’ and a re-appropriation of some of the ‘old’ if there is a wisdom to be found here. While this will be regarded by some as another example of an institution constantly looking back to a so-called golden era, it does keep alive the possibility that every shift and progression ought not to be well regarded and fully accepted. The referencing of opening the wells in Genesis 26:18 might not be a sufficient ground upon which to found every proposal for change but it is suggestive in the way it addresses deficit with something different from development in the name of progress. This ancient story with its undertones of hostility and entrenched disagreement raises questions about the way we honestly name our disputes and whether anything like a complete resolution of these is possible before we return to what once brought life and blessing.

The voices arguing that Covid-19 allows an economic rebuild which is distinctly ‘green’ appear to be losing ground to those who argue the economic plight and challenges are so great that the environmental challenge needs to take second place to the need for any economic recovery. The force of this argument is real and powerful and present in the negotiations regarding new trade deals following our exit from the European Union. It addresses the immediate issue of national finance, employment and essential services. For the Church, facing issues about who will return to public worship in any numbers, the fragility of our volunteer base and financing ongoing ministry, the drivers are different but no less real.

The axiom might be instructive here: with every challenge there is opportunity. What the church has in abundance are of course property and space, specifically churches and churchyards. In the case of the latter, these spaces are sometimes cared for lovingly by a local church or community group but are also often neglected. The re-wilding movement (and recently rewilding of church life) even if not universally welcomed, has reminded a society that diversity is not only a good ordering of nature but an opportunity for engaging those who have not participated in either church or community life. The opportunity to experiment appropriately with churchyards, with specific wilding and environmental intent could prove to be one of the most exciting opportunities we could provide as a church. There are examples aplenty where this has been tried and been welcomed. It is unlikely to be expensive, it will invite stakeholder participation, it will model good stewarding and show faith in action.

At a purely pastoral level, the way we care for churchyards might say something not only about our care for the living, for relatives but also what we believe about the resurrection.

If the above has some new merit in relation to churchyards, the same could be true of church buildings. The invitation is to move from seeing the space as a gathering point of the faithful to an arena in which tradition is re-imagined, history and wisdom re-appropriated. And this for the whole community and not the community of faith only. When we consider that most of our churches remain closed during the week, the challenge to every church community is significant.

The potential outreach for buildings to be places of new story-telling, centres whose internal space (without deep violation of rules and regulations) can describe and facilitate new faith and new ministry calls for a better imagination and courage than has been shown in the last 50 years but this is perfectly achievable if the leadership is willing to be bold, courageous and to see re-describe how it understands its ministry.

Many will regard such a development as aberrant and urge an end to such revisionism. Exactly who will stand at the grave and weep the passing of something is not yet clear. We ought to ensure as Christian disciples it is not the very thing which brings lifeblood and energy to a world in need of good news.

If there are lessons for the church and a good reordering of life and energy, this might be true as well for much of society. It is unlikely to feature on any party manifesto nor clinch the win at the ballot box, but isn’t the re-discovery of neighbourliness one of the good outcomes of the pandemic? The example of communities working together for the sake of the vulnerable and disadvantaged? These are not ‘new’, they are ancient virtues which need to be constantly rediscovered and renewed in each generation.

Normal?

But there is another ‘old’ to be rediscovered here and it centres on the renewed interest in pilgrimage. Pioneers of pilgrim theology have reminded us that the journey is as important as the arrival and that life is, by its nature, more transitory, changing and unfolding than the settled order which comes from habit and regular life pattern. The idea that we might never enjoy again anything which could be regarded as ‘normal’ will be deeply threatening to some but it might be true that discontinuous change and rapid shift deprives society and therefore the church of this reality forever. The witness of the church to this dynamic ought not to be understated because it will resonate with a society which, without any religious narrative, understands again that life is deeply uncertain and shifting. The Christian story however is that we do not journey alone. The invitation is to walk with God through ‘all the changing scenes of life’. This is to offer some anchorage on the journey or more appropriately some companionship and potentially some direction.

The witness of the church to this dynamic will need to be re-discovered by the church too. If buildings are offered as places of discovery and experimentation, the internal life of the church might need to be expressed more outside of these buildings in smaller groups, with new emphasis on the interface between a society largely indifferent to church if interested in values and the spiritual. Outside the structed stones, the church might learn to rediscover its pilgrim DNA and how it exists to share good news in word and deed. The experience of the pandemic has hinted at a church quite capable of being light-footed and quick to respond to change. The impetus for this will not be largely economic but the costs of heating and lighting buildings for relatively short periods of time is considerable.

Conclusions

In this paper I have sight to explore some of the dynamics which might be in play at this time. I have focused on the phrase ‘new normal’ and attempted to illustrate its shortcomings as a way of attempting to understand our current situation. I have suggested that the crisis highlighted and occasioned by Covid-19 invites a reappraisal of some virtues which could be regarded by some as ‘old fashioned’ but in the context of church life might be explored with wider application. The focus on church as a place in which these things might be best explored is a mark of confidence in the God who makes all things new and a church, always at its best when courageous and listening to the One who says, ‘Follow me’.

+Andrew Bangor

Recent Posts

Recent Comments

Archives

Categories

Meta

canonrobert

Get in touch

Quickly communicate covalent niche markets for maintainable sources. Collaboratively harness resource sucking experiences whereas cost effective meta-services.