CategoryNeges☩Message

Christmas Messages 2020

C
Closed Captions (subtitles) are available by using the button ‘CC’

Here are my Christmas messages for this year.

Naturally, both messages reflect on the pandemic, our response and the way it has affected us all.

In the video Christmas message (which is available in Welsh as well), I talk to Rev Andrew Sully, who has been a hospital chaplain at Ysbyty Gwynedd over the recent months.

Closed Captions (subtitles) are available by using the button ‘CC’ or via the settings ‘cog’ on Facebook.

Please do share and use these messages and a blessèd Christmas to you all!

☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩

Christmas Message 2020

A year ago few of us would have imagined we would mark Christmas with the shadow of a virus hanging over much of our world. Fewer of us still would know what Zoom was beyond something to do with speed or haste. So much has changed in the last twelve months that predicting what the outcome might be is as uncertain as the arrival of the pandemic which has taken so many lives and left communities feeling isolated and troubled. The cost to the economy has been enormous and the well-being of the country has possibly suffered even more.

This would sound bleak beyond redemption were it not for the imminent arrival of a vaccine which promises a brighter future. What the new normal will involve remains unclear but this is a period about which books will be written long into the future.

I have been conscious of those who have sought ways to bring hope and kindness to those most at risk such as the elderly, those in hospital or carers. We will all remember the Thursday Clap which allowed us to thank NHS workers for their extraordinary work facing what seemed like a crisis to end all crises. There were others too who ensured medication was safely delivered, that contact was maintained with the more frail and marginalized in society. The capacity of human compassion to overflow into creative action has reminded us that we might seem powerless but this is not the case. What has seemed dark and foreboding has invited a level of practical care and support we haven’t seen for several generations.

The first part of the Christmas story may resonate with many of us as a consequence. Put aside the mental pictures of a gentle nativity scene at the crib. This is a story of God in the thick of life with all its challenges and complexities: it’s a story of how God enters into the chaos, born to a disorientated couple struggling to make sense of what this unexpected child could mean. In time, they and others came to realise that by stepping into this world, God was holding out an invitation to all humanity to connect with his transforming light and life. 

The second part of the Christmas story is more about our own response. If we are tempted to fear and despair we can respond to God’s open invitation to bring us hope. If we are tempted to feel powerless, God’s offer is to transform every heart and mind. This is the power of Christmas, which is the power of God to bring the world a light which never fades and life which is everlasting.

Bishop Andrew John, Bishop of Bangor

Negeseuon Nadolig 2020

N
Mae ‘Closed Captions’ (isdeitlau) ar gael wrth ddefnyddio’r botwm ‘CC’

Rwyf i’n falch i ryddhau fy negeseuon Nadolig – fideo ac ysgrifenedig.

Yn naturiol, mae’r ddwy neges yn adfyrio ar y pandemig, ein hymateb a’r ffordd y mae wedi effeithio bob un ohonom.

Yn y neges Nadolig fideo (sydd ar gael yn Saesneg hefyd), rwy’n siarad â’r Parch Andrew Sully, sydd wedi bod yn gaplan yn Ysbyty Gwynedd (Bangor) dros y misoedd diwethaf.

Mae ‘Closed Captions’ (isdeitlau) ar gael wrth ddefnyddio’r botwm ‘CC’ neu olwyn ddannedd ‘Settings’ ar Facebook.

Mae ‘na groeso i chi rannu a defnyddio’r negeseuon hyn a Nadolig llawen a dedwydd i chi i gyd.

☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩

Neges Nadolig Ysgrifenedig 2020

Flwyddyn yn ôl, ychydig ohonom fyddai wedi dychmygu y byddwn yn dathlu’r Nadolig gyda chysgod feirws dros lawer iawn o’r byd. Llai fyth oedd yn gwybod beth yw Zoom, heblaw rywbeth ynghylch cyflymder a brys. Mae cymaint wedi newid yn ystod y deuddeg mis diwethaf nes bod darogan beth allai fod o’n blaenau fod mor ansicr a chyrhaeddiad y pandemig, sydd wedi cymryd cymaint o fywydau ac wedi gadael cymunedau’n teimlo’n ynysig ac yn drwblus. Mae’r gost i’r economi wedi bod yn enfawr a lles y wlad wedi dioddef, o bosibl, hyd yn oed yn fwy.

Byddai hynny’n swnio’n llwm, y tu hwnt i waredigaeth oni bai bod brechiad ar fin cyrraedd ac yn addo dyfodol gwell. Nid yw’n eglur beth fydd o’n blaenau yn y normal newydd ond mae hwn yn gyfnod y bydd llyfrau’n cael eu hysgrifennu amdano.

Rwyf wedi bod yn ymwybodol o’r rhai sydd wedi bod yn chwilio am ffyrdd i ddod â gobaith a charedigrwydd i’r rhai sydd yn y perygl mwyaf megis yr henoed, y rhai yn yr ysbyty neu ofalwyr. Bydd pob un ohonom yn cofio’r Clap Dydd Iau pan oedden ni’n diolch i weithwyr y Gwasanaeth Iechyd am eu gwaith anhygoel yn wynebu’r hyn a oedd yn ymddangos fel argyfwng yr argyfyngau. Roedd eraill yn sicrhau fod meddyginiaeth yn cael ei dosbarthu’n ddiogel ac yn gofalu nad oedd rhai bregus ac ar ymylon cymdeithas yn mynd yn angof. Mae gallu tosturi dynol i orlifo yn weithredu creadigol wedi’n hatgoffa, er y gallwn ni ymddangos yn analluog, dydyn ni ddim. Mae’r hyn oedd yn ymddangos yn dywyll ac yn ddychrynllyd wedi arwain at  y fath o ofal a chefnogaeth ymarferol nas gwelwyd ers cenedlaethau lawer. 

Efallai bydd rhan gyntaf y stori Nadolig yn canu cloch gyda llawer ohonom o ganlyniad. Anghofiwch y lluniau rhamantus o’r Geni wrth y preseb. Mae hon yn stori sy’n dangos Duw yng nghanol bywyd gyda’i holl heriau a’i gymhlethdodau: stori o sut mae Duw yn dod i mewn i anrhefn, yn cael ei eni i gwpl dryslyd oedd yn cael trafferth i wneud synnwyr o beth yn union oedd y plentyn annisgwyl hwn yn ei olygu. Ymhen ychydig,  daeth y ddau, ac eraill, i sylweddoli fod Duw, drwy gamu i’r byd hwn, yn gwahodd yr holl ddynoliaeth i gysylltu â’i oleuni a’i fywyd trawsnewidiol. 

Mae ail ran o stori’r Nadolig yn fwy ynghylch ein hymateb ni ein hunain. Os byddwn ni’n cael ein temtio i ofni ac anobeithio, gallwn ymateb i wahoddiad agored Duw i ddod â gobaith i ni. Os byddwn ni’n cael ein temtio i deimlo’n ddiffrwyth, cynnig Duw yw trawsnewid pob calon a meddwl. Dyma yw nerth y Nadolig, sef grym Duw i ddod â goleuni i’r byd, goleuni nad yw byth yn pylu a bywyd sy’n dragwyddol.

Esgob Andrew John, Esgob Bangor

Fear drivers and Chicken Licken

F

In this piece, I reflect on my experience and wonder about the motivators which are inhibiting the church from making bold decisions, looking at ministry initiatives and social policy as examples

In the story of Chicken Licken our hero mistakes an acorn falling on his head for something a good deal more apocalyptic: the sky is falling. Along the way to tell the King he encounters Ducky Lucky, Henny Penny, Goosy Loosy, Turkey Lurky, Drakey Lakey, Cocky Lockey and finally Foxy Loxy. The story’s truly dramatic ending is not the point of this illustration. In fact, their near escape from certain death ends with no-one remembering why they were on their way. The sky, of course, has not fallen down.

In this paper I wish to unpack some of the fear drivers which threaten to stop the church making bold decisions. I wish to look at some ministry matters and some issues around human sexuality. In each case I am working from my own context – that of a Diocesan Bishop in a large diocese in North Wales where the challenges we face invite courageous change rather than addiction to a status quo which can have only one outcome. The Christian narrative of adventurous love offers a radically different imperative the implications of which are of course relevant more widely.

Courageous Ministry

The German philosopher and sociologist Max Weber first used the phrase ‘the authority of the eternal yesterday’. Weber’s analysis was directed to the diverse sources of political authority but for our purposes the words are deeply suggestive of something else. We have acquired and inherited a way of operating as a church which is not sustainable in its current form. The wisdom of the Ministry Area, embraced by all the dioceses in the Church in Wales, was to realize the potential for working better, to do together what could not be done alone. This was undertaken not to diminish the importance of what is treasured in local churches but to lift some of the key strategic decisions onto a higher plain. Ministry Areas which might not be able to sustain a flourishing youth work on their own, for example, could partner with others and with the diocese to enable sustainable funding for this kind of commitment. Sharing financial responsibility for the whole of church life within a Ministry Area has given MAC’s (Ministry Area Councils) the authority to plan across a wider area and to invest in areas with greatest potential. With a united set of accounts, a clear commitment to planning around property and mission, it has enabled a greater focus and clearer purpose to direct our planning.

However ,the task of embedding good practice in Ministry Areas has revealed ongoing inertia and an attachment to former ways which are little different from Weber’s words. There are fear drivers which are real and compelling and which impede the church’s ministry. The uniformity of service provision from liturgy to language, culture and structure provides a basic church life framework. The few exceptions to this settled reality barely change what is a uniform pattern. The pandemic we are experiencing has further accelerated the questions surrounding diminishing congregations with fewer financial resources and buildings that are often a drain rather than asset.

The potential for many of our buildings is well understood: places of community use, pilgrim churches, betysau (houses of prayer) or centres for youth and families. However there are financial reasons why this kind of innovation moves decisions in the opposite direction: we worry when buildings cease to operate as places of worship and the loss of congregational giving makes a Ministry Area less viable. We worry that the scale of work often required to make these changes is significant and often costly. We worry because we sometimes face angry and vocal opposition which is occasionally personal and sustained. These fear drivers are real and ought not to be ignored because they create deep hesitancy at a local level.

The challenge for the church is to face these dynamics together with resolute purpose, unity and focus. This sounds an easy gain, but it requires a shift of significant proportions in terms of working relationships, support and training. Ministry training seldom provides the skills which are required at a local level in managing closures or re-purposing of buildings. A diocesan wide approach which invests significant time and energy to this end has begun in Bangor diocese under our Ezra scheme and property plans but it is costly in terms of time and finance and deeply frustrating for colleagues wishing to respond with innovation and faith.

Alongside the need for additional formational training there has also been a failure of imagination and modelling at a senior level. As Church we too often look down the hierarchy to see innovation and change. Perhaps we have been guilty of failing to model and lead the changes we hope to see. It is too easy to expect ministerial training to resolve our failings. Sometimes we need to have the foresight to understand how vocation depends upon people catching a glimpse of what is possible. Senior leaders in the church need to be courageous and ambitious in leading change, and also to have the humility and wisdom to risk doing new things and to learn even when this is complex and costly for us.

We will need to be clear in our essential task which is to share the gospel with as many as possible. But a plethora of diverse church communities will be needed in order to provide credibility in a society which is itself becoming ever more diverse. The potential for church planting, pioneering communities and even the recently launched ‘All Wales’ evangelism initiatives which seek to evangelize in different and novel ways will need to succeed and reshape the landscape of the whole church if we are to make progress. In addition to church plants and pioneer initiatives there is also a need to build resilience and a greater depth of faith exploration and learning amongst all our church communities. The recent pandemic has taught us much about our surprising ability to adapt and to be more agile, and it has also shown us where we have more work to do to fulfil our core task of being faithful witnesses to Christ and bearers of good news for others.

What will make or break this vision is not whether society has forever rejected the Christian faith and not even the financial constraints which are real, it will be because we have not been courageous enough and seized the moment to mould church life to meet the challenge.

Equal marriage

Few subjects continue to invite comment with greater passion than the issue of equal marriage and the church. When I wrote my pastoral letter in 2017, my mailbox was approximately 50 (fifty) times larger than when I wrote on a similarly vital subject, evangelism, some 12 months later. We might ponder why it is that this issue seems to vex like few others. For some it marks a shift which in the nature of things just seems wrong. For others there is insufficient in the tradition of the church to support the extension of established polity. For others it is the witness of the Scriptures which are boundried tightly. Breaking faith with Bible is breaking faith with God and insupportable.

It was interesting to note the intensity of rebuttal particularly from those for whom Scripture spoken on this matter with clarity. The language, even when couched in the traditional language of academia was, without exception, infused with fury and at times, disdain. When this intensity has forced its way into measured dialogue, we might wonder what is truly driving the theological gravy train.

One of the areas least explored was that as theological consequence. Behind a good deal of the rhetoric there is often a lurking fear that something will happen if we allow a particular development to occur especially a radical shift. In effect it is Chicken Licken played out on the pitch of moral discourse and decision making. Those who argue passionately for a retention of the status quo fear the sky falling down.

Is this fear legitimate? When we step back into the pages of the Old Testament we might think so. The constant charge God lays at the door of apostate Israel is that they have departed from the ways of the Lord. The model of cause and effect is striking in much of the prophetic witnesses: choose x and live or y and die. Actions have consequences.

This form of thinking is particularly interesting in the way the Anglican communion is attempting to navigate the issue of human sexuality and inter communion discipline: churches which authorize liturgy for the solemnizing of same sex relationships experience the inevitable consequences of their actions: they sit on the outside of some of the decision-making bodies in the Anglican family.

In the New Testament the theme of judgment is real and compelling. Paul addresses this in Romans 1. The wrath of God is revealed in the breakdown of normal relationships and codes of conduct. This anarchy leads to further alienation from God, further debauchery and the appropriate penalty for such departure. The causality and consequence model is strong and clear.

It is perfectly legitimate to therefore ask what the consequences of those who have contracted same sex marriages and civil partnerships has been. On the Romans model (and a legitimate test therefore of the authenticity of the relationship) we might expect to see a similar breakdown and similar moral chaos. In fact, what we see is an increase of grace and stability.

Engaging with this whole area of discourse is vital and it requires enormous care. We have much to learn as well as to contribute to so many of the current explorations of what it means and how it feels to talk about gender, identity, human sexuality, marriage and partnership. In addition to being subjects of fascination for many there are also important power dynamics involved that require sensitivity, deep listening and a willingness to journey with those who feel misunderstood, not heard or unknown by others.

Alongside these matters, or perhaps under-pinning our approach to them is our concept of the authority of scripture and the ways in which we understand and interpret God’s word. We have so much work to do to continually equip ourselves for our Christian journey.  Unless we take time to read, learn and to engage with those we encounter along the way, we risk rushing forward in ignorance and perhaps deserve the fate of Chicken Licken et al with Foxy Loxy.

Conclusions

In this short paper I have attempted to identify motivators which are inhibiting the church from making bold decisions. One is in the arena of ministry initiatives and the other in social policy. They seem quite distinct but what unites them is a fear that change will be disastrous. What is becoming increasingly clear however is that the opposite is true, if costly. If we remain on the trajectories of life inherited and only these, it is then we will go quietly into the dark. Courage demands we do differently, for the sake of Christ. We do well to remember Chicken Licken.

+Andrew Bangor

Gyrwyr ofn a Chicken Licken

G

Dyma fi’n adfyfyrio ar fy mhrofiad ac yn gofyn beth sy’n rhwystro’r eglwys rhag cymryd penderfyniadau dewr, mewn meysydd fel mentrau gweinidogaethol a pholisi cymdeithasol, er enghraifft?

Yn stori Chicken Licken, mae ein harwr yn camgymryd mesen yn disgyn ar ei ben am rywbeth llawer mwy dychrynllyd:  fod yr awyr yn disgyn. Ar ei ffordd i ddweud wrth y Brenin, mae’n cyfarfod Ducky Lucky, Henny Penny, Goosy Loosy, Turkey Lurky, Drakey Lakey, Cocky Lockey ac, yn olaf, Foxy Loxy. Ond nid diweddglo hynod ddramatig y stori hon yw’r pwynt yn y papur hwn.  Mewn gwirionedd, mae eu dihangfa oddi wrth farwolaeth sicr yn gorffen gyda phawb wedi anghofio pam eu bod ar eu taith.  Doedd yr awyr, wrth gwrs, ddim wedi disgyn. 

Yn y papur hwn, fel hoffwn i drafod rhai o’r pethau sy’n gyrru ofn ac sy’n bygwth atal yr eglwys rhag cymryd penderfyniadau dewr.  Fe hoffwn i ystyried rhai materion gweinidogaethol a rhai problemau ynghylch rhywioldeb pobl.  Bob tro, rwy’n gweithio o fewn fy nghyd-destun i fy hunan – Esgob mewn esgobaeth fawr yng ngogledd Cymru lle mae’r heriau rydyn ni’n eu hwynebu’n yn gwahodd newid dewr yn hytrach na bod yn gaeth i’r hen drefn na all ond arwain at un peth.  Mae’r hanes Cristnogol o gariad anturiaethus yn cynnig gorchymyn gwahanol iawn, gyda goblygiadau sydd, wrth gwrs, yn berthnasol yn ehangach. 

Gweinidogaeth Ddewr

Yr athronydd a’r cymdeithasegwr o’r Almaen, Max Weber, oedd y cyntaf i ddefnyddio’r ymadrodd ‘awdurdod y ddoe diderfyn’.  Roedd dadansoddiad Weber yn cyfeirio at wahanol ffynonellau o awdurdod gwleidyddol, ond, at ein dibenion ni, mae’r geiriau’n awgrymu’n gryf rywbeth arall.  Rydyn ni wedi cael ac wedi etifeddu ffordd o weithredu fel eglwys nad yw’n gynaliadwy ar ei ffurf bresennol.  Doethineb yr Ardal Weinidogaeth, sydd wedi’i mabwysiadu gan bob esgobaeth yn yr Eglwys yng Nghymru, oedd sylweddoli’r potensial ar gyfer gweithio’n well, gwneud gyda’n gilydd yr hyn na allwn ni ei wneud ar ein pen ein hunain.  Fe wnaed hyn, nid i fychanu’r hyn sy’n cael ei drysori mewn eglwysi lleol ond i godi rhai o’r penderfyniadau strategol allweddol i lwyfan uwch.  Efallai y gallai Ardaloedd Gweinidogaeth sy’n cael trafferth i gynnal gwaith ieuenctid llwyddiannus ar eu pen eu hunain, er enghraifft, ymuno gydag Ardaloedd eraill ac â’r esgobaeth i gael cyllid cynaliadwy ar gyfer y math yma o ymrwymiad.  Mae rhannu cyfrifoldeb ariannol am holl fywyd yr eglwys o fewn Ardal Weinidogaeth wedi rhoi awdurdod i Gynghorau Ardaloedd Gweinidogaeth i gynllunio ar draws meysydd ehangach a buddsoddi mewn meysydd gyda’r potensial mwyaf.  Mae cael set gyfun o gyfrifon, ymrwymiad clir i gynllunio ar gyfer eiddo a chenhadaeth, wedi galluogi canolbwyntio’n well a chael diben gliriach i roi gwell cyfeiriad i’n cynllunio. 

 Ond, mae’r dasg o sefydlu ymarfer da mewn Ardaloedd Gweinidogaeth wedi dangos llesgedd cyson ac ymlyniad i’r hen ffyrdd nad yw fawr gwahanol i eiriau Weber.   Mae yna yrwyr ofnau sy’n real ac yn rymus ac sy’n llesteirio gweinidogaeth yr eglwys.  Mae unffurfiaeth y gwasanaeth a ddarperir, o litwrgi i iaith, diwylliant a strwythur yn ffurfio fframwaith sylfaenol bywyd yr eglwys.  Ychydig iawn mae’r ychydig o eithriadau i’r realaeth sefydlog hon yn newid ar y patrwm unffurf hwn.  Mae’r pandemig rydyn ni’n mynd trwyddo wedi cyflymu ymhellach y cwestiynau ynghylch cynulleidfaoedd yn teneuo gyda llai o adnoddau ariannol ac adeiladau sydd, yn amlach na pheidio, yn fwrn yn hytrach nag yn ased. 

Mae pawb yn gwybod beth yw’r potensial ar gyfer llawer o’n hadeiladau: mannau o ddefnydd cymdeithasol, eglwysi pererin, betysau (tai gweddi) neu ganolfannau ar gyfer ieuenctid a theuluoedd.  Ond, mae yna resymau ariannol pam fod y math yma o arloesi yn symud penderfyniadau i’r cyfeiriad gwahanol:  rydyn ni’n poeni pan na fydd adeiladau, bellach, yn fannau addoli ac mae colli cyfraniadau cynulleidfaoedd yn gwneud yr Ardal Weinidogaeth yn llai hyfyw.  Rydyn ni’n poeni bod angen cymaint o waith, ac yn aml, arian i wneud y newidiadau hynny.   Rydyn ni’n poeni oherwydd ein bod ni weithiau’n wynebu gwrthwynebiad croch a blin, sy’n gallu bod yn bersonol ac yn ddi-ddiwedd.  Mae’r gyrwyr ofn hyn yn real ac ni ddylid eu hanwybyddu.  Maen nhw’n creu oedi dwfn ar lefel leol. 

Yr her i’r eglwys yw wynebu hyn gyda’n gilydd yn benderfynol, yn unedig ac yn gadarn.  Mae hynny’n swnio’n hawdd i’w wneud ond mae’n gofyn am gryn newid mewn perthynasau gwaith, cefnogaeth a hyfforddiant.  Anaml mae hyfforddiant ar gyfer y weinidogaeth yn magu’r sgiliau sydd eu hangen wrth reoli cau neu i roi defnydd newydd i adeiladau mewn ardaloedd.  Mae trefnu hyn ar lefel esgobaeth yn gofyn am fuddsoddi cryn amser ac arian, ac mae wedi cychwyn yn esgobaeth Bangor o dan ein cynllun Ezra a’r cynlluniau eiddo, ond mae’n gostus o ran amser ac arian ac yn hynod rwystredig i gydweithwyr sydd eisiau ymateb gydag arloesedd a ffydd. 

Ar ben yr angen am hyfforddiant ffurfiannol ychwanegol, mae yna hefyd fethiant o ran dychymyg a modelu ar lefel uwch.  Fel Eglwys, rydyn ni’n gorfod edrych i lawr yr hierarchaeth i weld arloesedd a newid.  Efallai ein bod ni’n euog o fethu modelu ac arwain y newidiadau rydyn ni’n gobeithio eu gweld.  Mae’n rhy hawdd gobeithio y bydd hyfforddiant gweinidogaethol yn datrys ein methiannau.  Weithiau, rydyn ni angen y craffter i ddeall sut y mae galwedigaethau’n dibynnu ar fod pobl yn cael cip ar yr hyn sy’n bosibl.  Dylai uwch arweinwyr yr eglwys fod yn ddewr ac yn uchelgeisiol wrth arwain newid a hefyd fod yn ddigon diymhongar a doeth i gymryd risg wrth wneud pethau newydd a dysgu hyd yn oed pan mae hynny’n gymhleth ac yn gostus i ni. 

 Fe ddylem ni fod yn glir yn ein tasg sylfaenol, sef rhannu’r efengyl gyda chymaint â phosibl.  Ond bydd angen tomen o wahanol gymunedau eglwysig i wneud hyn yn gredadwy mewn cymdeithas sydd, ei hunan, yn dod yn fwy ac yn fwy amrywiol.   Bydd yn rhaid i’r potensial ar gyfer plannu eglwysi, cymunedau blaengar ac hyd yn oed y fenter efengylu newydd, Cymru Gyfan, sy’n ceisio efengylu mewn ffyrdd gwahanol a newydd, lwyddo i newid ac ailffurfio tirwedd yr eglwys gyfan os ydym ni i symud ymlaen.   Yn ogystal â phlannu eglwysi a mentrau blaengar, mae’n rhaid i ni hefyd gynyddu gwytnwch a dysgu ac archwilio ffydd yn ddyfnach ymysg ein holl gymunedau eglwysig.  Mae’r pandemig diweddar wedi dysgu llawer i ni ynghylch ein gallu rhyfeddol i addasu a bod yn fyw hyblyg, mae hefyd wedi dangos i ni lle mae mwy o waith i ni ei wneud i gyflawni ein tasg graidd o fod yn ffyddlon ac yn dystion i Grist a dod â newyddion da i eraill. 

Yr hyn a fydd un ai’n chwalu neu’n gwireddu’r weledigaeth hon yw nid a yw cymdeithas wedi gwrthod y ffydd Gristnogol ac nid hyd yn oed y cyfyngiadau ariannol real iawn, ond a fyddwn ni wedi bod yn ddigon dewr ac wedi bachu ar y cyfle i lunio bywyd yr eglwys i wynebu’r her. 

Priodas gyfartal

Does dim llawer o bethau’n codi gwrychyn cymaint â phriodas gyfartal a’r eglwys.  Pan ysgrifennais i fy llythyr bugeiliol yn 2017, cefais tua 50% (hanner cant) yn fwy o ohebiaeth na phan ysgrifennais i ar bwnc hanfodol, tebyg, efengylu, tua 12 mis yn ddiweddarach.  Fe allwn ni ddyfalu pam fod hyn yn codi gwrychyn yn fwy na fawr ddim arall.  I rai, mae’n dangos symudiad sydd i’w weld gymaint yn groes i’r drefn naturiol.  I eraill, does yna ddim digon o draddodiad yn yr eglwys i gefnogi ymestyn y drefn sefydlog.  I eraill eto, terfynau tynn tystiolaeth yr Ysgrythurau sy’n cyfrif.  Mae torri gair y Beibl yn golygu torri gair Duw ac yn annerbyniol. 

Roedd yn ddiddorol gweld mor danbaid oedd y dadleuon yn erbyn, yn enwedig oddi wrth y rhai yr oedd neges yr Ysgrythur ynghylch hyn yn hollol glir iddyn nhw.  Roedd yr iaith, yn ddieithriad, hyd yn oed pan oedd yn cael ei mynegi fel iaith draddodiadol academia, yn llawn dicllonedd ac, weithiau, ddirmyg.  Mae gweld tanbeidrwydd fel hyn yn gwthio i mewn i sgwrs resymol yn gwneud i rywun ofyn beth, mewn gwirionedd, sy’n gwthio’r drol ddiwynyddol. 

Un o’r meysydd sydd heb gael fawr ddim sylw yw’r un o ganlyniad diwinyddol. Y tu ôl i lawer o’r rhethreg mae yna’n aml ofn yn cuddio y bydd rhywbeth yn digwydd os byddwn ni’n caniatáu i rywbeth ddigwydd, yn enwedig newid radical.  Mewn gwirionedd, hyn yw Chicken Liken ar ffurf disgwrs moesol a chymryd penderfyniadau.  Mae’r rhai sy’n dadlau mor angerddol dros gadw pethau fel ag maen nhw ofn y bydd yr awyr yn disgyn ar eu pennau.

A yw’r ofn hwn yn ddilys?  Pan fyddwn ni’n troi’n ôl at dudalennau’r Hen Destament, fe allen ni feddw ei fod.  Y cyhuddiad y mae Duw’n ei osod yn gyson gerbron yr Israel wrthgilgar yw ei bod wedi gwyro oddi wrth ffyrdd yr Arglwydd.  Mae’r model o achos a chanlyniad yn drawiadol yn nhystiolaeth llawer o’r proffwydi:  dewiswch x a byw, neu y a marw.  Mae gan weithredoedd eu canlyniadau. 

Mae’r ffordd yma o feddwl yn hynod ddiddorol yn y ffordd y mae’r cymundod Anglicanaidd yn ceisio llywio o gwmpas rhywioldeb dynol a’r ddisgyblaeth rhyng- gymundod: bydd eglwysi sy’n awdurdodi litwrgi ar gyfer gweinyddu perthynasau o’r un rhyw yn dioddef canlyniad anorfod eu gweithredoedd:  maen nhw’n eistedd y tu allan i’r cyrff sy’n penderfynu yn y teulu Anglicanaidd.

Yn y Testament Newydd, mae thema barn yn real ac yn nerthol.  Mae Paul yn trafod hyn yn Rhufeiniaid 1. Mae digofaint Duw’n cael ei ddatgelu wrth i berthynasau a ffyrdd o ymddwyn arferol dorri i lawr.  Mae anarchiaeth fel hyn yn arwain at fwy o wrthgilio oddi wrth Dduw, mwy o anlladrwydd a’r gosb briodol ar gyfer y fath wrthgilio.  Mae’r model o achos a chanlyniad yn gryf ac yn glir. 

Mae’n hollol deg, felly, gofyn beth oedd y canlyniadau i’r rhai sydd wedi gweinyddu priodasau o’r un rhyw a phartneriaeth sifil.  Yn ôl y model Rhufeinig (a phrawf teg, felly, o ddilysrwydd y berthynas) fe allwn ni ddisgwyl tor-perthynas tebyg a llanast moesol.  Mewn gwirionedd, yr hyn a welwn ni yw cynnydd mewn gras a sefydlogrwydd. 

Mae trafod hyn i gyd yn rheidrwydd ac yn gofyn bod yn hynod, hynod ofalus.  Mae gennym ni lawer i’w ddysgu yn ogystal ag i’w gyfrannu i lawer o’r trafodaethau ar hyn o bryd ynghylch beth yw ystyr a sut mae’n teimlo i drafod rhywedd, hunaniaeth, rhywioldeb pobl, priodas a phartneriaeth.  Yn ogystal â bod yn destun rhyfeddod i lawer mae yma hefyd ddeinameg grym pwysig sy’n gofyn am sensitifrwydd, gwrando’n astud a bod yn fodlon teithio gyda’r rhai sy’n teimlo nad oes neb yn eu deall, neb yn gwrando arnyn nhw a phawb yn eu hanwybyddu. 

 Yn ogystal â’r pethau hyn, neu efallai sy’n sail i’n hagwedd yn eu cylch, yw’r ffordd rydyn ni’n meddwl am awdurdod yr ysgrythur a sut rydyn ni’n deall ac yn dehongli gair Duw.   Mae gennym ni gymaint o waith i’w wneud i arfogi’n hunain yn gysyniadol ar gyfer ein taith Gristnogol  Oni bai ein bod ni’n treulio amser i ddysgu a thrafod gyda’r rhai rydyn ni’n eu cyfarfod ar y ffordd, rydyn ni mewn perygl o ruthro ymlaen yn ddi-ddeall ac efallai’n haeddu tynged Chicken Licken a’i griw gyda Foxy Loxy. 

Diweddglo

Yn y papur byr hwn, rwyf wedi ceisio dangos y pethau sy’n rhwystro’r eglwys rhag cymryd penderfyniadau dewr.  Un yw’r maes o fentrau gweinidogaethol ac un arall yw polisi cymdeithasol.  Maen nhw i’w gweld yn eithaf gwahanol ond yr hyn sy’n eu huno yw’r ofn y byddai newid yn drychinebus.  Yr hyn sy’n dod yn gynyddol glir, fodd bynnag, yw mai’r gwrthwyneb sy’n wir, os yn gostus.  Os byddwn ni’n dal i aros ar y llwybrau bywyd rydyn ni wedi’u hetifeddu, a dim ond ar y rhain, byddwn yn mynd ar ein pennau, yn dawel, i’r tywyllwch.  Mae dewrder yn mynnu ein bod yn gwneud yn wahanol, er mwyn Crist.  Rhaid i ni beidio anghofio Chicken Licken. 

+Andrew Bangor

Pennies from Heaven?

P

The return of lockdown restrictions across much of the country occasioned by increasing infections recorded have once again focused our attention of the reality of uncertainty. This uncertainty is not wholly unexpected as politicians and medical scientists warned that a second wave of the pandemic would occur in the winter months. 

The timing of the second wave is earlier than expected raising questions whether social policy has contributed directly to both the timing and extent of the virus spread. What makes the second wave so damaging is that any recovery from the period of ‘unlockdown’ is now under threat. Businesses claim that this second period of restriction undermines those early recoveries, creates instability and damages what is only a fragile confidence. The ‘new normal’ appears to be one of settled uncertainty and makes even simple planning difficult and problematic.

The effects of the pandemic on employment and prosperity are obvious and real and even though developed studies on the scale and seriousness of mental health damage remain outstanding, few doubt that the consequences will be profound and long lasting. What has marked out this particular pandemic challenge is that we are not accustomed to the sort of deprivations seen not since the second world war. In western Europe, we have become immune to living with a fragility which our sisters and brothers in other parts of the world take for granted. 

For the church, the challenges are little different from other parts of society – the loss of economy, supporters, morale and perhaps crucially, activity and gathering. When a great deal of our identity has subsisted in the things we do, the challenge of identity becomes acute. Early indications suggest that some ministers and some churches, deprived of key tasks, have struggled to re-identify or sustain a vision of ministry that is empowering.

The question I wish to address in this paper in whether there are examples in Scripture which might model existence and purpose that can sustain us in a time of deprivation. I will briefly consider some key events and examine whether the understandable desire for prediction and knowing is ultimately a cul de sac and that lessons which centre on waiting and listening will enable a better doing in due course.

Holy Scripture is replete with examples of piety couched in threat-plea-salvation language (often juxtaposed in order) and concept. The Psalmist (Psalm 64:1f) for example called upon God to hear and then act in the face of enemies; prophets such as Elijah became the agents of delivery often secured in the face of enormous obstacles (1 Kings 17:7f). Even the kings, often the cause of trouble not their resolution, occasionally recognized their dependence on God in the face of challenge (2 Chron. 20:12). The context of viral threat, the deprivation of liberties we have taken for granted and the loss of opportunity and employment provide parallels to these stories of threat and challenge.

The threats of plague and pestilence are well known in Scripture. In the exodus story wasting sickness came directly from God. This is not the first instance pestilence came as a judgment – Pharaoh felt the consequences of Abram’s deceit because of Sarai. This ‘misplaced’ judgement focuses less on the object of the judgement than the offense of transgressing divine command and law. What appears to be indiscriminate, unreasonable even, misses the point that the story is about intimate connection between God and law, woven into the fabric of creation. A breach of the law is an offense against God regardless where fault lies.

But there are other stories in Scripture which need to sit centre stage at this time and invite the church to re-learn patterns and rhythms which have guided the church in times past and might do so again. The reality of pestilence in the psalms is the threat inviting petition and deliverance. But the fowler’s snare and deadly pestilence are no match for Yahweh’s salvation if the faithful make the Most High a dwelling (Psalm 91).

The narratives which provide the most obvious base from which to work are the seminal events in the Old Testament. The exodus-desert experience and the exile-prisoner stories witness to the same experience of challenge and threat. Both also describe a new engagement with God and a re-orientation of accepted patterns and understanding. In both stories, whether historically contemporaneous with the ‘events’ or not, there are explicit promises indicating a specific outcome but also more general commands which suggest responding to the challenge with faithfulness and no more is entirely legitimate. Even when this pattern is not uniform it is broadly consistent suggesting the ‘answers’ are less about solutions so much as faithful response.

The exodus story bears the marks of an epic drama from the first encounter of Moses with God and reluctance to do much more than tend the flocks to the moment of recognition he would not see the longed-for promised land. Spanning much of the early books of the Old Testament describes how the Hebrews are formed into a nation. The threat of Pharaoh gives way to a new threat which is learning to be faithful in the desert space. This period of aridity is the time of law giving. The contrast between the clear landscape of legal boundary and a more fraught life of deprivation is suggestive. 

The inhospitable desert becomes the context therefore for the formation the law demands. There is challenge inherent to both: the physical environment is brutal and harsh, the demands of the law no less taxing. One provides a context, the other a means by which to navigate within it.

The exile also involves a journey and dislocation. This time from Jerusalem to Babylon. For some this was a period of imprisonment, for others there was significant economic opportunity. Nonetheless the God-fearers found in the dislocation the bitter experience of being separate from the promised land. ‘How can we sing the Lord’s song in a strange land’ (Psalm 137:4) was their lament- away from Zion, apart from God their conviction.

The shift in which God was encountered away from the promised land was seminal. This new experience of God opened the way for faith to express itself, liberated from location even when the land remained a promise and a return a firm expectation. This discovery (witness the visions of Ezekiel by the Kebar river) was less a theological paradigm shift – Yahweh had long been worshipped as the God of the heavens and the earth but it lifted the spatial locus of God away from one particular piece of land and suggested there was not one single lens through which the Lord was revealed and made known.

In the New Testament we might cite the experience of Paul relayed to us in 2 Corinthians 12:1f or the apostle languishing in a Roman jail but full of resurrection hope and confidence (Phil. 3:10). Both of these show that the context does not constrict a faith which cannot see the end point but invites faith and trust. Faith is shaped by the context but is not eroded by it.

How do these observations impact us today? It is easy to try to discover a moral or theological purpose in the events around us: what does this mean or what is God teaching? Although understandable, they are probably the wrong questions to ask. Behind faith’s expression, the idea that God is directing events as might some divine chess player, is erroneous. The experience of the exodus and of exile suggests that there is a great deal to be learned and that the art of watchful reflection renders answers that are less about solutions so much as directions, how to remain faithful when life is squeezed and challenging.

The church shares in the deprivations experienced across society at present. Worship is restricted indoors, social gatherings problematic and for ministers, much of the face to face contact whether in crisis situations or more generally, extremely difficult to sustain. A great deal of ministry has been restricted or diminished so that disorientation and uncertainty are real challenges. And yet within that, there has been the reorientation of worship and mission on-line and as we approach Christmas a creativity around the use of carols and winter-tide celebration suggesting adaptation is more natural and instinctive than we might have supposed.

In the New Testament the witness of St Paul was that he did not know the ‘distant scene’ but knew he must be faithful to the very end. This resolve was not simply clinging to a creed which had no expression shaped by immediate events. It was rather about re-learning and discovering new things in the infinite mercies of God. The opportunities to share Christ with the whole prison guard were not just happy coincidences, but because Paul discovered a purpose within the situation if less clear what the end might involve. Is there an extent to which God calls us to continuous uncomfortability because from within this pressure, life appears? St Paul held the reality of the cross and resurrection together in his letter to the Corinthian Christians precisely because when death is at work, there is resurrection life too (2 Cor. 4:12).

Learning to understand what is occurring around and within us invites a patient waiting which is at odds with high speed life and progress. It allows context to open new avenues for reflection about where purpose is discovered rather than reasons for something occurring. Ultimately it calls us all, disciples and ministers alike to be tethered to the good ways of God, not to lose heart and to live with what the Church needs to learn even if this feels like pennies from heaven and only a few of them.

+Andrew Bangor

Diliau’r nef?

D

Gyda chyfyngiadau’r cyfnod clo yn disgyn ar lawer o’r wlad unwaith eto a mwy o bobl yn cael eu heintio, mae ein sylw, eto fyth, yn cael ei hoelio ar realiti ansicrwydd. Nid yw’r ansicrwydd hwn yn gyfan gwbl annisgwyl; roedd gwleidyddion a gwyddonwyr meddygol wedi rhybuddio y byddai ail don y pandemig yn cyrraedd erbyn misoedd y gaeaf. 

Ond daeth yr ail don yn gynharach na’r disgwyl, sy’n codi’r cwestiynau a yw polisi cymdeithasol wedi cyfrannu’n uniongyrchol at amseriad a lledaeniad y firws. Yr hyn sy’n gwneud yr ail don mor niweidiol yw ei bod yn bygwth unrhyw adfer ar ôl y cyfnod clo cyntaf. Mae busnesau’n honni fod yr ail gyfnod clo hwn yn tanseilio’r adfer ar ôl y cyfnod clo cyntaf, yn creu ansefydlogrwydd ac yn niweidio hyder, sydd eisoes yn hynod fregus. Mae’n ymddangos mai ansicrwydd sefydlog fydd y ‘normal newydd’ ac y bydd yn anodd, ac yn broblem paratoi, hyd yn oed y cynlluniau mwyaf syml.

Mae effeithiau’r pandemig ar swyddi a ffyniant yn amlwg ac yn real, ac er bod astudiaethau ar raddfa a difrifoldeb y difrod ar iechyd meddwl yn dal ar y gweill, dim ond ychydig iawn sy’n amau y bydd canlyniadau’r cyfnodau clo yn ddwys ac yn hir dymor. Yr hyn sydd wedi gwneud her y pandemig hwn mor neilltuol yw nad ydym ni, ers yr ail ryfel byd, wedi arfer â’r math o amddifadedd y mae’n ei greu. Dydyn ni, yng ngorllewin Ewrop, ddim wedi arfer dygymod â gorfod byw gyda’r math o fywyd bregus mae ein brodyr a’n chwiorydd mewn rhannau eraill o’r byd yn ei gymryd yn ganiataol.  

Dyw’r heriau mae’r eglwys yn wynebu fawr gwahanol i rai mewn rhannau eraill o gymdeithas – colli economi, cefnogwyr, morâl ac efallai, yn waeth na dim, colli gweithgareddau a dod at ein gilydd. Pan mae llawer iawn o’r ffordd rydyn ni’n gweld ein gilydd wedi gwreiddio yn y pethau rydym ni’n eu gwneud, gallai colli hynny sigo ein hunaniaeth. Yn ôl rhai arwyddion cynnar, gallai rhai gweinidogion a rhai eglwysi, wedi’u hamddifadu o’r tasgau allweddol, ei chael yn anodd i ail uniaethu neu gynnal gweledigaeth o weinidogaeth sy’n nerthu.

Y cwestiwn rwyf eisiau ei drafod yn y papur hwn yw a oes yna enghreifftiau yn yr Ysgrythur a allai fod yn fodel  o fodolaeth a diben i’n cynnal ar adeg fel hyn o amddifadedd. Byddaf yn ystyried yn fyr rai digwyddiadau allweddol a thrafod a yw’r awydd dealladwy i allu rhagweld  a gwybod, yn y pendraw, yn cul de sac ac a fyddai gwersi sy’n canolbwyntio ar ddisgwyl a gwrando yn fwy buddiol yn y pendraw.

Mae’r Ysgrythur Sanctaidd yn llawn o enghreifftiau o dduwioldeb yn cael ei gyflwyno mewn iaith bygwth-erfyn-iachawdwriaeth (weithiau mewn gwahanol drefn) ac o gysyniad.  Mae’r Salmydd (Salm 64:1f), er enghraifft, yn galw ar Dduw i glywed ac yna weithredu yn wyneb gelynion; daeth proffwydi megis Elias yn gyfrwng traddodi, yn aml yn wyneb anawsterau enbyd (1 Brenhinoedd 17:7f).  Roedd hyd yn oed frenhinoedd, oedd yn aml yn achosi yn hytrach na datrys helyntion, weithiau’n cydnabod eu dibyniaeth ar Dduw yn wyneb her (2 Cronicl  20:12).  Yng nghyd-destun bygythiad firws, mae colli’r rhyddid rydym ni’n ei gymryd yn ganiataol, a cholli cyfleoedd a swyddi, yn taro tant gyda’r hanesion hyn o fygythiadau a heriau.  

Mae bygythion o bla a heintiau yn gyffredin iawn yn yr Ysgrythurau.  Yn stori’r ecsodus, daeth y clefyd nychu yn uniongyrchol oddi wrth Dduw.   Nid dyma’r tro cyntaf i haint ddod fel barn – teimlodd Pharo ganlyniadau twyll Abram oherwydd Sarai.  Mae’r ddedfryd hon a ‘gamleolwyd’ yn canolbwyntio llai ar wrthrych y ddedfryd nac ar y drosedd o dorri gorchymyn a chyfraith ddwyfol.  Mae’r hyn sy’n ymddangos yn ddiwahân, hyd yn oed yn afresymol, yn colli’r pwynt;  mae’r stori ynghylch y cysylltiad clos rhwng Duw a chyfraith, sydd wedi’i wau i ddeunydd y cread.  Mae torri’r gyfraith yn drosedd yn erbyn Duw, waeth pwy sydd ar fai. 

Ond mae yna hanesion eraill yn yr Ysgrythurau, a ddylai fod yn yng nghanol y llwyfan ar hyn o bryd, sy’n gwahodd yr eglwys i ail ddysgu’r patrymau a’r rhythmau oedd wedi ei harwain yn y gorffennol ac a allai ei harwain eto.  Realiti’r pla yn y salmau yw’r bygythiad sy’n gwahodd erfyn a gwaredigaeth.  Ond nid yw bagl yr heliwr na phla difäol yn ddim o gymharu â iachawdwriaeth Iahwe os bydd y ffyddloniaid yn gwneud y Goruchaf yn amddiffynfa (Salm91). 

Yr hanesion sy’n gosod y seiliau mwyaf amlwg ar gyfer gweithio yw’r digwyddiadau mwyaf sylfaenol yn yr Hen Destament.  Mae profiadau’r yn yr anialwch yn Ecsodus  a’r hanesion o garchar ac o alltudiaeth yn dyst i’r un profiad o her a bygythiad.   Mae’r ddau hefyd yn disgrifio cysylltiad newydd â Duw ac o ail ffurfio patrymau a dealltwriaeth sefydlog.  Yn y ddau hanes, ai yn digwydd yr un pryd mewn hanes â’r ‘digwyddiadau’ ai peidio, mae yna addewidion penodol yn dangos canlyniad penodol a hefyd orchmynion mwy cyffredinol sy’n awgrymu fod ymateb i’r heriau gyda ffyddlondeb a dim mwy yn hollol dderbyniol.  Hyd yn oed pan nad yw’r patrwm hwn yn hollol gyson, mae’n ddigon cyson i awgrymu nad ‘atebion’ yn unig sydd yma ond ymateb ffyddlon. 

Mae nodweddion stori Ecsodus yn ddrama epig o’r tro cyntaf y mae Moses yn cyfarfod â Duw a’i anfodlonrwydd i wneud dim llawer mwy na bugeilio’r praidd hyd at y foment y mae’n sylweddoli na fydd yn gweld gwlad yr addewid yr hiraethodd gymaint amdani.  Yn rhedeg trwy lawer o lyfrau cynnar yr Hen Destament mae’r disgrifiad o sut y ffurfiwyd yr Hebreaid yn genedl.  Yn dilyn bygythiad Pharo, daw bygythiad newydd, sef dysgu bod yn ffyddlon yn ehangder yr anialwch.   Y cyfnod o grinder yw’r cyfnod o sefydlu’r gyfraith.  Mae’r cyferbyniad rhwng tirwedd clir y ffin gyfreithiol a bywyd mwy bregus o amddifadedd yn awgrymog.  

Daw’r anialwch digroeso yn gyd-destun felly ar gyfer y ffurfiant y mae’r gyfraith yn gofyn amdano.  Mae yna her ymhlyg yn y ddau: mae natur o’u cwmpas yn giaidd a chreulon, ac nid yw gofynion y gyfraith yn llai llym.  Mae un yn dangos y cyd-destun, y llall yn dangos y ffordd o fyw ynddo. 

Mae’r alltudiaeth hefyd yn cynnwys taith a dadleoli.  Y tro hwn, o Jerwsalem i Fabilon. I rai, roedd hwn yn gyfnod o garchar, i eraill roedd yn gyfle gwych i fanteisio’n economaidd.  Ond er hynny, roedd cael eu dadleoli o wlad yr addewid yn brofiad chwerw i’r rhai oedd yn ofni Duw.  ‘Sut y medrwn ni ganu cân yr Arglwydd mewn tir estron (Salmau 137.4) oedd eu cri – ymhell o Seion, ymhell o Dduw eu hargyhoeddiad. 

Roedd y symudiad yn y ffordd yr oedd Duw’n cael ei weld ymhell o wlad yr addewid yn sylfaenol.  Agorodd y profiad newydd o Dduw y ffordd i ffydd fynegi ei hun, wedi’i rhyddhau i’i dadleoli, hyd yn oed pan oedd y wlad yn dal yn addewid bod dychwelyd iddi’n ddisgwyliad cadarn.  Roedd y darganfyddiad hwn (fel yng ngweledigaethau Eseciel wrth afon Cebar) nid yn gymaint o newid y patrwm diwinyddol – roedd Iahwe wedi cael ei addoli’n Duw nefoedd a daear ers cryn amser – ag o godi Duw o le penodol, o ddarn penodol o dir, ac awgrymu nad un ffordd yn unig sydd yna o edrych ar, a darganfod, a dod i adnabod, yr Arglwydd.  

Yn y Testament Newydd, gallwn gyfeirio at brofiadau Paul sy’n cael eu hadrodd yn 2 Corinthiaid 12:1f neu o’r apostol, mewn carchar Rhufeinig ond yn llawn gobaith a hyder o’r atgyfodiad (Philipiaid  3:10).  Mae’r ddau yn dangos nad yw’r cyd-destun yn cyfyngu ar ffydd nad yw’n gallu gweld beth yw’r diwedd ond sy’n gwahodd ffydd ac ymddiriedaeth.  Mae ffydd yn cael ei ffurfio gan gyd-destun ond nid yw’n cael ei erydu ganddo.  

Sut y gallai’r sylwadau hyn effeithio arnom ni heddiw? Mae’n hawdd ceisio darganfod diben moesol neu ddiwinyddol yn y digwyddiadau o’n cwmpas: beth mae’n ei olygu neu beth yw gwers Duw? Er yn ddealladwy, mae’n debyg nad dyma’r cwestiynau y dylid eu gofyn.  Y tu ôl i fynegiant ffydd, mae’r syniad fod Duw yn cyfeirio digwyddiadau, fel rhyw chwaraewr gwyddbwyll dwyfol, yn gyfeiliornus.  Mae’r profiad o ecsodus ac o alltudiaeth yn awgrymu fod yna gryn dipyn i’w ddysgu a bod y grefft o ystyried yn fyfyrgar yn dod ag atebion sy’n awgrymu nid yn gymaint atebion ond cyfarwyddiadau, sut i aros yn ffyddlon pan fo bywyd yn  gwasgu ac yn heriol. 

Mae’r eglwys yn rhannu’r amddifadedd sydd i’w deimlo ar draws cymdeithas ar hyn o bryd.  Mae cyfyngiadau ar addoli o dan do, problemau ynghylch cyfarfodydd cymdeithasol ac, i weinidogion, bod llawer o’r cysylltiadau wyneb yn wyneb, mewn argyfwng neu’n fwy cyffredinol, yn hynod o anodd eu cynnal.  Mae llawer iawn o weinidogaeth wedi’i gyfyngu neu wedi crebachu gymaint nes bod dryswch ac ansicrwydd yn heriau gwirioneddol.  Ac eto, o fewn hynny, mae yna ail drefnu addoli a chenhadu ar lein, ac, wrth i’r Nadolig ddynesu, mae yna greadigedd o amgylch defnyddio carolau a dathliadau’r gaeaf sy’n awgrymu fod addasu’n fwy naturiol a greddfol nag a fydden ni’n dybio. 

Yn y Testament Newydd, tystiolaeth Sant Paul oedd nad oedd yn adnabod yr ‘olygfa bell’ ond ei fod yn gwybod bod yn rhaid iddo fod yn ffyddlon tan y diwedd un. Nid dal i lynu at gredo nad oedd digwyddiadau bob dydd yn rhoi mynegiant iddo oedd y penderfyniad hwn.   Yn hytrach, roedd yn golygu ail ddysgu ac ail ddarganfod pethau yn nhrugaredd di-derfyn Duw.  Nid cyd-ddigwyddiad hapus oedd y cyfle i rannu Crist gyda holl swyddogion y carchar, roedd Paul wedi darganfod diben yn y sefyllfa, er nad oedd yn amlwg beth fyddai’n digwydd yn pen draw.  A oes yna fesur ar y graddau y mae Duw’n galw arnom ni i anghyfforddusrwydd parhaus, oherwydd, o fewn pwysau o’r fath, y mae bywyd yn ymddangos.  Mae Sant Paul yn cadw realiti’r groes a’r atgyfodiad gyda’i gilydd yn ei lythyr at Gristnogion Corinth oherwydd, yr union adeg y mae marwolaeth wrth ei waith, mae bywyd yn atgyfodi hefyd (2 Corinthiaid 4:12). 

 Mae dysgu a deall beth sy’n digwydd o’n cwmpas ac oddi mewn i ni yn golygu disgwyl yn amyneddgar, sy’n wahanol iawn i ruthr bywyd a chynnydd.  Mae’n caniatáu’r cyd-destun sy’n agor llwybrau newydd i fyfyrio a dyna pryd mae diben yn cael ei ddarganfod, yn hytrach na’r rheswm pam fod rhywbeth yn digwydd.  Yn y pen draw, mae’n galw arnom ni i gyd, yn ddisgyblion ac yn weinidogion fel ei gilydd, i gael ein rhwymo wrth arferion da Duw, i beidio â digalonni ac i fyw gyda’r hyn y mae’n rhaid i’r Eglwys ei ddysgu, hyd yn oed os yw hyn yn edrych fel diliau’r nef, a diliau digon pitw hefyd.

+Andrew Bangor

The Coming

T

Mae ‘The Coming‘, gan y Cymro R.S. Thomas – a oedd yn fardd ac offeiriad – yn drosiad dwfn o ymgnawdoliad Iesu, ac eto mae’n siarad â’n sefyllfa ni heddiw.

Yn y gerdd mae’r geiriau’n creu cymysgedd gref o liwiau gweledol i adrodd stori Iesu’n dod yn un ohonom ni.

Fel llawer o’n carolau plygain Cymreig, sy’n cyfeirio at ddigwyddiadau Dydd Gwener y Groglith gymaint â Dydd Nadolig, mae’r gerdd yn cynnig delwedd o’r Groes fel coeden foel ar Galfaria.

Wrth ddychmygu’r berthynas rhwng Duw Dad a Duw’r Mab, mae’r gerdd yn sôn am anghyfannedd, poen ac awydd Iesu i ddod i’n hachub ni, bobl Dduw.

Rwy’n gweddïo bydd y gerdd hon yn siarad â chi, fel y mae i mi.

☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩



The Coming, by the Welsh preist-poet, R.S. Thomas, is a profound rendering of the incarnation of Jesus, yet it speaks of our situation today.

It is a poem whose words create a strong mix of visual colour to tell the story of Jesus becoming one of us.

Like many of our Welsh plygain carols, which refer to the events of Good Friday as much as Christmas Day, the poem offers an image of the Cross as a bare tree on Calvary.

In imagining the relationship between God the Father and God the Son, the poem speaks of desolation, pain and Jesus desire to come to save us, God’s people.

I pray that this poem speaks to you, as it does to me.

Weekend Word

W

Mae bob amser yn bleser ac yn fraint i rannu meddyliau â phobl ar ‘Weekend Word’ ar BBC Radio Wales.

Os nad oeddech yn gwrando’r bore yma, gallwch wrando yma, a sgrolio i 1:22:50 – neu gewch ddarllen y testun isod.

☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩ ☩

It is always a pleasure and a privilege to share thoughts with people on BBC Radio Wales’ Weekend Word.

If you didn’t catch it, then you can listen here, and scroll to 1:22:50 – or read the text below.

Weekend Word,  BBC Radio Wales,  7:20am 21.06.2019

Someone recently said to me the world is divided into those who think the final episode of Game of Thrones ended well and those who don’t. Whether we fall into either of these categories or whether we’ve never seen an episode I suspect we might all be struck by Tyrion Lannister’s final speech: ‘What unites people’ he asks ‘Armies? Gold? Flags? Stories. ‘There’s nothing in the world more powerful than a good story. Nothing can stop it. No enemy can defeat it. And who has a better story than Bran the Broken? The boy who fell from a high tower and lived, who knew he’d never walk again so learned to fly…’

What’s fascinating is that the story turns the accepted order of things upside down. The frail and broken Bran huddled into his rickety wheelchair, unable to produce any offspring, is the opposite of the hero we were looking for. The elevation of this pitiful human figure to the throne isn’t the story we were expecting. At all.

We might hear resonances at this point with another intriguing figure who shares much with the frail and broken Bran. When the authorities killed Jesus they wanted to demonstrate their control and power by taking his life in as grim a manner as possible. It’s intriguing then that the cross should have become the Christian emblem, the sign of hope and joy and the heart of Christian faith. A broken body nailed to a gibbet isn’t the first place we would look for signs of triumph, power and strength.

But the gospels tell us Jesus accepted this death, even invited it. His death, like his life, fundamentally was all about inverting life’s norms so that greatness was seen in serving and success in putting others first. Some years later reflecting on this the apostle Paul said ‘For you know the grace of our Lord Jesus Christ, that though he was rich, yet for your sake he became poor, so that you through his poverty might become rich.’ 

It’s the same upside down, inside out thinking which seeks to redefine power not as the exercise of strength and control but as service and giving.

We now know that one of two people will almost certainly become the next Prime Minister. Appeals made, hustings done, votes cast there is now a choice to be made. But wouldn’t it be an extraordinary story if future success was marked less by grand acts, extravagant promises and a way of seeing life through the lens of power and control but more through an honesty which acknowledges weakness, values service and places human dignity at the heart of national life. Then, perhaps, we might we understand what it means to have a story like Bran’s, who fell from a tower and lived, who knew he’d never walk again so learned to fly.

Recent Posts

Recent Comments

Archives

Categories

Meta

canonrobert

Get in touch

Quickly communicate covalent niche markets for maintainable sources. Collaboratively harness resource sucking experiences whereas cost effective meta-services.