ArchiveNovember 2020

Fear drivers and Chicken Licken


In this piece, I reflect on my experience and wonder about the motivators which are inhibiting the church from making bold decisions, looking at ministry initiatives and social policy as examples

In the story of Chicken Licken our hero mistakes an acorn falling on his head for something a good deal more apocalyptic: the sky is falling. Along the way to tell the King he encounters Ducky Lucky, Henny Penny, Goosy Loosy, Turkey Lurky, Drakey Lakey, Cocky Lockey and finally Foxy Loxy. The story’s truly dramatic ending is not the point of this illustration. In fact, their near escape from certain death ends with no-one remembering why they were on their way. The sky, of course, has not fallen down.

In this paper I wish to unpack some of the fear drivers which threaten to stop the church making bold decisions. I wish to look at some ministry matters and some issues around human sexuality. In each case I am working from my own context – that of a Diocesan Bishop in a large diocese in North Wales where the challenges we face invite courageous change rather than addiction to a status quo which can have only one outcome. The Christian narrative of adventurous love offers a radically different imperative the implications of which are of course relevant more widely.

Courageous Ministry

The German philosopher and sociologist Max Weber first used the phrase ‘the authority of the eternal yesterday’. Weber’s analysis was directed to the diverse sources of political authority but for our purposes the words are deeply suggestive of something else. We have acquired and inherited a way of operating as a church which is not sustainable in its current form. The wisdom of the Ministry Area, embraced by all the dioceses in the Church in Wales, was to realize the potential for working better, to do together what could not be done alone. This was undertaken not to diminish the importance of what is treasured in local churches but to lift some of the key strategic decisions onto a higher plain. Ministry Areas which might not be able to sustain a flourishing youth work on their own, for example, could partner with others and with the diocese to enable sustainable funding for this kind of commitment. Sharing financial responsibility for the whole of church life within a Ministry Area has given MAC’s (Ministry Area Councils) the authority to plan across a wider area and to invest in areas with greatest potential. With a united set of accounts, a clear commitment to planning around property and mission, it has enabled a greater focus and clearer purpose to direct our planning.

However ,the task of embedding good practice in Ministry Areas has revealed ongoing inertia and an attachment to former ways which are little different from Weber’s words. There are fear drivers which are real and compelling and which impede the church’s ministry. The uniformity of service provision from liturgy to language, culture and structure provides a basic church life framework. The few exceptions to this settled reality barely change what is a uniform pattern. The pandemic we are experiencing has further accelerated the questions surrounding diminishing congregations with fewer financial resources and buildings that are often a drain rather than asset.

The potential for many of our buildings is well understood: places of community use, pilgrim churches, betysau (houses of prayer) or centres for youth and families. However there are financial reasons why this kind of innovation moves decisions in the opposite direction: we worry when buildings cease to operate as places of worship and the loss of congregational giving makes a Ministry Area less viable. We worry that the scale of work often required to make these changes is significant and often costly. We worry because we sometimes face angry and vocal opposition which is occasionally personal and sustained. These fear drivers are real and ought not to be ignored because they create deep hesitancy at a local level.

The challenge for the church is to face these dynamics together with resolute purpose, unity and focus. This sounds an easy gain, but it requires a shift of significant proportions in terms of working relationships, support and training. Ministry training seldom provides the skills which are required at a local level in managing closures or re-purposing of buildings. A diocesan wide approach which invests significant time and energy to this end has begun in Bangor diocese under our Ezra scheme and property plans but it is costly in terms of time and finance and deeply frustrating for colleagues wishing to respond with innovation and faith.

Alongside the need for additional formational training there has also been a failure of imagination and modelling at a senior level. As Church we too often look down the hierarchy to see innovation and change. Perhaps we have been guilty of failing to model and lead the changes we hope to see. It is too easy to expect ministerial training to resolve our failings. Sometimes we need to have the foresight to understand how vocation depends upon people catching a glimpse of what is possible. Senior leaders in the church need to be courageous and ambitious in leading change, and also to have the humility and wisdom to risk doing new things and to learn even when this is complex and costly for us.

We will need to be clear in our essential task which is to share the gospel with as many as possible. But a plethora of diverse church communities will be needed in order to provide credibility in a society which is itself becoming ever more diverse. The potential for church planting, pioneering communities and even the recently launched ‘All Wales’ evangelism initiatives which seek to evangelize in different and novel ways will need to succeed and reshape the landscape of the whole church if we are to make progress. In addition to church plants and pioneer initiatives there is also a need to build resilience and a greater depth of faith exploration and learning amongst all our church communities. The recent pandemic has taught us much about our surprising ability to adapt and to be more agile, and it has also shown us where we have more work to do to fulfil our core task of being faithful witnesses to Christ and bearers of good news for others.

What will make or break this vision is not whether society has forever rejected the Christian faith and not even the financial constraints which are real, it will be because we have not been courageous enough and seized the moment to mould church life to meet the challenge.

Equal marriage

Few subjects continue to invite comment with greater passion than the issue of equal marriage and the church. When I wrote my pastoral letter in 2017, my mailbox was approximately 50 (fifty) times larger than when I wrote on a similarly vital subject, evangelism, some 12 months later. We might ponder why it is that this issue seems to vex like few others. For some it marks a shift which in the nature of things just seems wrong. For others there is insufficient in the tradition of the church to support the extension of established polity. For others it is the witness of the Scriptures which are boundried tightly. Breaking faith with Bible is breaking faith with God and insupportable.

It was interesting to note the intensity of rebuttal particularly from those for whom Scripture spoken on this matter with clarity. The language, even when couched in the traditional language of academia was, without exception, infused with fury and at times, disdain. When this intensity has forced its way into measured dialogue, we might wonder what is truly driving the theological gravy train.

One of the areas least explored was that as theological consequence. Behind a good deal of the rhetoric there is often a lurking fear that something will happen if we allow a particular development to occur especially a radical shift. In effect it is Chicken Licken played out on the pitch of moral discourse and decision making. Those who argue passionately for a retention of the status quo fear the sky falling down.

Is this fear legitimate? When we step back into the pages of the Old Testament we might think so. The constant charge God lays at the door of apostate Israel is that they have departed from the ways of the Lord. The model of cause and effect is striking in much of the prophetic witnesses: choose x and live or y and die. Actions have consequences.

This form of thinking is particularly interesting in the way the Anglican communion is attempting to navigate the issue of human sexuality and inter communion discipline: churches which authorize liturgy for the solemnizing of same sex relationships experience the inevitable consequences of their actions: they sit on the outside of some of the decision-making bodies in the Anglican family.

In the New Testament the theme of judgment is real and compelling. Paul addresses this in Romans 1. The wrath of God is revealed in the breakdown of normal relationships and codes of conduct. This anarchy leads to further alienation from God, further debauchery and the appropriate penalty for such departure. The causality and consequence model is strong and clear.

It is perfectly legitimate to therefore ask what the consequences of those who have contracted same sex marriages and civil partnerships has been. On the Romans model (and a legitimate test therefore of the authenticity of the relationship) we might expect to see a similar breakdown and similar moral chaos. In fact, what we see is an increase of grace and stability.

Engaging with this whole area of discourse is vital and it requires enormous care. We have much to learn as well as to contribute to so many of the current explorations of what it means and how it feels to talk about gender, identity, human sexuality, marriage and partnership. In addition to being subjects of fascination for many there are also important power dynamics involved that require sensitivity, deep listening and a willingness to journey with those who feel misunderstood, not heard or unknown by others.

Alongside these matters, or perhaps under-pinning our approach to them is our concept of the authority of scripture and the ways in which we understand and interpret God’s word. We have so much work to do to continually equip ourselves for our Christian journey.  Unless we take time to read, learn and to engage with those we encounter along the way, we risk rushing forward in ignorance and perhaps deserve the fate of Chicken Licken et al with Foxy Loxy.


In this short paper I have attempted to identify motivators which are inhibiting the church from making bold decisions. One is in the arena of ministry initiatives and the other in social policy. They seem quite distinct but what unites them is a fear that change will be disastrous. What is becoming increasingly clear however is that the opposite is true, if costly. If we remain on the trajectories of life inherited and only these, it is then we will go quietly into the dark. Courage demands we do differently, for the sake of Christ. We do well to remember Chicken Licken.

+Andrew Bangor

Gyrwyr ofn a Chicken Licken


Dyma fi’n adfyfyrio ar fy mhrofiad ac yn gofyn beth sy’n rhwystro’r eglwys rhag cymryd penderfyniadau dewr, mewn meysydd fel mentrau gweinidogaethol a pholisi cymdeithasol, er enghraifft?

Yn stori Chicken Licken, mae ein harwr yn camgymryd mesen yn disgyn ar ei ben am rywbeth llawer mwy dychrynllyd:  fod yr awyr yn disgyn. Ar ei ffordd i ddweud wrth y Brenin, mae’n cyfarfod Ducky Lucky, Henny Penny, Goosy Loosy, Turkey Lurky, Drakey Lakey, Cocky Lockey ac, yn olaf, Foxy Loxy. Ond nid diweddglo hynod ddramatig y stori hon yw’r pwynt yn y papur hwn.  Mewn gwirionedd, mae eu dihangfa oddi wrth farwolaeth sicr yn gorffen gyda phawb wedi anghofio pam eu bod ar eu taith.  Doedd yr awyr, wrth gwrs, ddim wedi disgyn. 

Yn y papur hwn, fel hoffwn i drafod rhai o’r pethau sy’n gyrru ofn ac sy’n bygwth atal yr eglwys rhag cymryd penderfyniadau dewr.  Fe hoffwn i ystyried rhai materion gweinidogaethol a rhai problemau ynghylch rhywioldeb pobl.  Bob tro, rwy’n gweithio o fewn fy nghyd-destun i fy hunan – Esgob mewn esgobaeth fawr yng ngogledd Cymru lle mae’r heriau rydyn ni’n eu hwynebu’n yn gwahodd newid dewr yn hytrach na bod yn gaeth i’r hen drefn na all ond arwain at un peth.  Mae’r hanes Cristnogol o gariad anturiaethus yn cynnig gorchymyn gwahanol iawn, gyda goblygiadau sydd, wrth gwrs, yn berthnasol yn ehangach. 

Gweinidogaeth Ddewr

Yr athronydd a’r cymdeithasegwr o’r Almaen, Max Weber, oedd y cyntaf i ddefnyddio’r ymadrodd ‘awdurdod y ddoe diderfyn’.  Roedd dadansoddiad Weber yn cyfeirio at wahanol ffynonellau o awdurdod gwleidyddol, ond, at ein dibenion ni, mae’r geiriau’n awgrymu’n gryf rywbeth arall.  Rydyn ni wedi cael ac wedi etifeddu ffordd o weithredu fel eglwys nad yw’n gynaliadwy ar ei ffurf bresennol.  Doethineb yr Ardal Weinidogaeth, sydd wedi’i mabwysiadu gan bob esgobaeth yn yr Eglwys yng Nghymru, oedd sylweddoli’r potensial ar gyfer gweithio’n well, gwneud gyda’n gilydd yr hyn na allwn ni ei wneud ar ein pen ein hunain.  Fe wnaed hyn, nid i fychanu’r hyn sy’n cael ei drysori mewn eglwysi lleol ond i godi rhai o’r penderfyniadau strategol allweddol i lwyfan uwch.  Efallai y gallai Ardaloedd Gweinidogaeth sy’n cael trafferth i gynnal gwaith ieuenctid llwyddiannus ar eu pen eu hunain, er enghraifft, ymuno gydag Ardaloedd eraill ac â’r esgobaeth i gael cyllid cynaliadwy ar gyfer y math yma o ymrwymiad.  Mae rhannu cyfrifoldeb ariannol am holl fywyd yr eglwys o fewn Ardal Weinidogaeth wedi rhoi awdurdod i Gynghorau Ardaloedd Gweinidogaeth i gynllunio ar draws meysydd ehangach a buddsoddi mewn meysydd gyda’r potensial mwyaf.  Mae cael set gyfun o gyfrifon, ymrwymiad clir i gynllunio ar gyfer eiddo a chenhadaeth, wedi galluogi canolbwyntio’n well a chael diben gliriach i roi gwell cyfeiriad i’n cynllunio. 

 Ond, mae’r dasg o sefydlu ymarfer da mewn Ardaloedd Gweinidogaeth wedi dangos llesgedd cyson ac ymlyniad i’r hen ffyrdd nad yw fawr gwahanol i eiriau Weber.   Mae yna yrwyr ofnau sy’n real ac yn rymus ac sy’n llesteirio gweinidogaeth yr eglwys.  Mae unffurfiaeth y gwasanaeth a ddarperir, o litwrgi i iaith, diwylliant a strwythur yn ffurfio fframwaith sylfaenol bywyd yr eglwys.  Ychydig iawn mae’r ychydig o eithriadau i’r realaeth sefydlog hon yn newid ar y patrwm unffurf hwn.  Mae’r pandemig rydyn ni’n mynd trwyddo wedi cyflymu ymhellach y cwestiynau ynghylch cynulleidfaoedd yn teneuo gyda llai o adnoddau ariannol ac adeiladau sydd, yn amlach na pheidio, yn fwrn yn hytrach nag yn ased. 

Mae pawb yn gwybod beth yw’r potensial ar gyfer llawer o’n hadeiladau: mannau o ddefnydd cymdeithasol, eglwysi pererin, betysau (tai gweddi) neu ganolfannau ar gyfer ieuenctid a theuluoedd.  Ond, mae yna resymau ariannol pam fod y math yma o arloesi yn symud penderfyniadau i’r cyfeiriad gwahanol:  rydyn ni’n poeni pan na fydd adeiladau, bellach, yn fannau addoli ac mae colli cyfraniadau cynulleidfaoedd yn gwneud yr Ardal Weinidogaeth yn llai hyfyw.  Rydyn ni’n poeni bod angen cymaint o waith, ac yn aml, arian i wneud y newidiadau hynny.   Rydyn ni’n poeni oherwydd ein bod ni weithiau’n wynebu gwrthwynebiad croch a blin, sy’n gallu bod yn bersonol ac yn ddi-ddiwedd.  Mae’r gyrwyr ofn hyn yn real ac ni ddylid eu hanwybyddu.  Maen nhw’n creu oedi dwfn ar lefel leol. 

Yr her i’r eglwys yw wynebu hyn gyda’n gilydd yn benderfynol, yn unedig ac yn gadarn.  Mae hynny’n swnio’n hawdd i’w wneud ond mae’n gofyn am gryn newid mewn perthynasau gwaith, cefnogaeth a hyfforddiant.  Anaml mae hyfforddiant ar gyfer y weinidogaeth yn magu’r sgiliau sydd eu hangen wrth reoli cau neu i roi defnydd newydd i adeiladau mewn ardaloedd.  Mae trefnu hyn ar lefel esgobaeth yn gofyn am fuddsoddi cryn amser ac arian, ac mae wedi cychwyn yn esgobaeth Bangor o dan ein cynllun Ezra a’r cynlluniau eiddo, ond mae’n gostus o ran amser ac arian ac yn hynod rwystredig i gydweithwyr sydd eisiau ymateb gydag arloesedd a ffydd. 

Ar ben yr angen am hyfforddiant ffurfiannol ychwanegol, mae yna hefyd fethiant o ran dychymyg a modelu ar lefel uwch.  Fel Eglwys, rydyn ni’n gorfod edrych i lawr yr hierarchaeth i weld arloesedd a newid.  Efallai ein bod ni’n euog o fethu modelu ac arwain y newidiadau rydyn ni’n gobeithio eu gweld.  Mae’n rhy hawdd gobeithio y bydd hyfforddiant gweinidogaethol yn datrys ein methiannau.  Weithiau, rydyn ni angen y craffter i ddeall sut y mae galwedigaethau’n dibynnu ar fod pobl yn cael cip ar yr hyn sy’n bosibl.  Dylai uwch arweinwyr yr eglwys fod yn ddewr ac yn uchelgeisiol wrth arwain newid a hefyd fod yn ddigon diymhongar a doeth i gymryd risg wrth wneud pethau newydd a dysgu hyd yn oed pan mae hynny’n gymhleth ac yn gostus i ni. 

 Fe ddylem ni fod yn glir yn ein tasg sylfaenol, sef rhannu’r efengyl gyda chymaint â phosibl.  Ond bydd angen tomen o wahanol gymunedau eglwysig i wneud hyn yn gredadwy mewn cymdeithas sydd, ei hunan, yn dod yn fwy ac yn fwy amrywiol.   Bydd yn rhaid i’r potensial ar gyfer plannu eglwysi, cymunedau blaengar ac hyd yn oed y fenter efengylu newydd, Cymru Gyfan, sy’n ceisio efengylu mewn ffyrdd gwahanol a newydd, lwyddo i newid ac ailffurfio tirwedd yr eglwys gyfan os ydym ni i symud ymlaen.   Yn ogystal â phlannu eglwysi a mentrau blaengar, mae’n rhaid i ni hefyd gynyddu gwytnwch a dysgu ac archwilio ffydd yn ddyfnach ymysg ein holl gymunedau eglwysig.  Mae’r pandemig diweddar wedi dysgu llawer i ni ynghylch ein gallu rhyfeddol i addasu a bod yn fyw hyblyg, mae hefyd wedi dangos i ni lle mae mwy o waith i ni ei wneud i gyflawni ein tasg graidd o fod yn ffyddlon ac yn dystion i Grist a dod â newyddion da i eraill. 

Yr hyn a fydd un ai’n chwalu neu’n gwireddu’r weledigaeth hon yw nid a yw cymdeithas wedi gwrthod y ffydd Gristnogol ac nid hyd yn oed y cyfyngiadau ariannol real iawn, ond a fyddwn ni wedi bod yn ddigon dewr ac wedi bachu ar y cyfle i lunio bywyd yr eglwys i wynebu’r her. 

Priodas gyfartal

Does dim llawer o bethau’n codi gwrychyn cymaint â phriodas gyfartal a’r eglwys.  Pan ysgrifennais i fy llythyr bugeiliol yn 2017, cefais tua 50% (hanner cant) yn fwy o ohebiaeth na phan ysgrifennais i ar bwnc hanfodol, tebyg, efengylu, tua 12 mis yn ddiweddarach.  Fe allwn ni ddyfalu pam fod hyn yn codi gwrychyn yn fwy na fawr ddim arall.  I rai, mae’n dangos symudiad sydd i’w weld gymaint yn groes i’r drefn naturiol.  I eraill, does yna ddim digon o draddodiad yn yr eglwys i gefnogi ymestyn y drefn sefydlog.  I eraill eto, terfynau tynn tystiolaeth yr Ysgrythurau sy’n cyfrif.  Mae torri gair y Beibl yn golygu torri gair Duw ac yn annerbyniol. 

Roedd yn ddiddorol gweld mor danbaid oedd y dadleuon yn erbyn, yn enwedig oddi wrth y rhai yr oedd neges yr Ysgrythur ynghylch hyn yn hollol glir iddyn nhw.  Roedd yr iaith, yn ddieithriad, hyd yn oed pan oedd yn cael ei mynegi fel iaith draddodiadol academia, yn llawn dicllonedd ac, weithiau, ddirmyg.  Mae gweld tanbeidrwydd fel hyn yn gwthio i mewn i sgwrs resymol yn gwneud i rywun ofyn beth, mewn gwirionedd, sy’n gwthio’r drol ddiwynyddol. 

Un o’r meysydd sydd heb gael fawr ddim sylw yw’r un o ganlyniad diwinyddol. Y tu ôl i lawer o’r rhethreg mae yna’n aml ofn yn cuddio y bydd rhywbeth yn digwydd os byddwn ni’n caniatáu i rywbeth ddigwydd, yn enwedig newid radical.  Mewn gwirionedd, hyn yw Chicken Liken ar ffurf disgwrs moesol a chymryd penderfyniadau.  Mae’r rhai sy’n dadlau mor angerddol dros gadw pethau fel ag maen nhw ofn y bydd yr awyr yn disgyn ar eu pennau.

A yw’r ofn hwn yn ddilys?  Pan fyddwn ni’n troi’n ôl at dudalennau’r Hen Destament, fe allen ni feddw ei fod.  Y cyhuddiad y mae Duw’n ei osod yn gyson gerbron yr Israel wrthgilgar yw ei bod wedi gwyro oddi wrth ffyrdd yr Arglwydd.  Mae’r model o achos a chanlyniad yn drawiadol yn nhystiolaeth llawer o’r proffwydi:  dewiswch x a byw, neu y a marw.  Mae gan weithredoedd eu canlyniadau. 

Mae’r ffordd yma o feddwl yn hynod ddiddorol yn y ffordd y mae’r cymundod Anglicanaidd yn ceisio llywio o gwmpas rhywioldeb dynol a’r ddisgyblaeth rhyng- gymundod: bydd eglwysi sy’n awdurdodi litwrgi ar gyfer gweinyddu perthynasau o’r un rhyw yn dioddef canlyniad anorfod eu gweithredoedd:  maen nhw’n eistedd y tu allan i’r cyrff sy’n penderfynu yn y teulu Anglicanaidd.

Yn y Testament Newydd, mae thema barn yn real ac yn nerthol.  Mae Paul yn trafod hyn yn Rhufeiniaid 1. Mae digofaint Duw’n cael ei ddatgelu wrth i berthynasau a ffyrdd o ymddwyn arferol dorri i lawr.  Mae anarchiaeth fel hyn yn arwain at fwy o wrthgilio oddi wrth Dduw, mwy o anlladrwydd a’r gosb briodol ar gyfer y fath wrthgilio.  Mae’r model o achos a chanlyniad yn gryf ac yn glir. 

Mae’n hollol deg, felly, gofyn beth oedd y canlyniadau i’r rhai sydd wedi gweinyddu priodasau o’r un rhyw a phartneriaeth sifil.  Yn ôl y model Rhufeinig (a phrawf teg, felly, o ddilysrwydd y berthynas) fe allwn ni ddisgwyl tor-perthynas tebyg a llanast moesol.  Mewn gwirionedd, yr hyn a welwn ni yw cynnydd mewn gras a sefydlogrwydd. 

Mae trafod hyn i gyd yn rheidrwydd ac yn gofyn bod yn hynod, hynod ofalus.  Mae gennym ni lawer i’w ddysgu yn ogystal ag i’w gyfrannu i lawer o’r trafodaethau ar hyn o bryd ynghylch beth yw ystyr a sut mae’n teimlo i drafod rhywedd, hunaniaeth, rhywioldeb pobl, priodas a phartneriaeth.  Yn ogystal â bod yn destun rhyfeddod i lawer mae yma hefyd ddeinameg grym pwysig sy’n gofyn am sensitifrwydd, gwrando’n astud a bod yn fodlon teithio gyda’r rhai sy’n teimlo nad oes neb yn eu deall, neb yn gwrando arnyn nhw a phawb yn eu hanwybyddu. 

 Yn ogystal â’r pethau hyn, neu efallai sy’n sail i’n hagwedd yn eu cylch, yw’r ffordd rydyn ni’n meddwl am awdurdod yr ysgrythur a sut rydyn ni’n deall ac yn dehongli gair Duw.   Mae gennym ni gymaint o waith i’w wneud i arfogi’n hunain yn gysyniadol ar gyfer ein taith Gristnogol  Oni bai ein bod ni’n treulio amser i ddysgu a thrafod gyda’r rhai rydyn ni’n eu cyfarfod ar y ffordd, rydyn ni mewn perygl o ruthro ymlaen yn ddi-ddeall ac efallai’n haeddu tynged Chicken Licken a’i griw gyda Foxy Loxy. 


Yn y papur byr hwn, rwyf wedi ceisio dangos y pethau sy’n rhwystro’r eglwys rhag cymryd penderfyniadau dewr.  Un yw’r maes o fentrau gweinidogaethol ac un arall yw polisi cymdeithasol.  Maen nhw i’w gweld yn eithaf gwahanol ond yr hyn sy’n eu huno yw’r ofn y byddai newid yn drychinebus.  Yr hyn sy’n dod yn gynyddol glir, fodd bynnag, yw mai’r gwrthwyneb sy’n wir, os yn gostus.  Os byddwn ni’n dal i aros ar y llwybrau bywyd rydyn ni wedi’u hetifeddu, a dim ond ar y rhain, byddwn yn mynd ar ein pennau, yn dawel, i’r tywyllwch.  Mae dewrder yn mynnu ein bod yn gwneud yn wahanol, er mwyn Crist.  Rhaid i ni beidio anghofio Chicken Licken. 

+Andrew Bangor

Recent Posts

Recent Comments





Get in touch

Quickly communicate covalent niche markets for maintainable sources. Collaboratively harness resource sucking experiences whereas cost effective meta-services.